17 Mayıs 2011 Salı
Zarflar
ZARFFiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya zarfları yer.yön, zaman, miktar, durum ve soru yoluyla belirten, niteleyen, tamamlayan kelimelere zarf denir. Zarflar isim soylu kelimeler olmalarına rağmen çekim eki almazlar.
Zarf Çeşitleri
1. Yer - Yön Zarfları: Fiilin veya fiilimsinin yönünü belirten zarflardır. Yer - yön zarfını bulmak için fiile "nereye, hangi yöne, ne tarafa..." gibi sorular sorulur.
Zil çalınca aşağı inmişler. Biraz ileri gider misiniz? Onu görünce içeri girmedi. Kağıdını verenler dışarı çıksın.
2. Zaman Zarfları: Fiillerin olma, yapılma zamanlarını belirten zarflardır.
Zaman zarflarını bulmak için fiile " ne zaman, ne zamana kadar, ne kadar zaman..." gibi sorular sorulur.
Sinemaya daha geçen hafta gitmiştik.
Yola sabah çıkarsak Malatya'ya akşam olmadan önce varırız.
Akşam size geleceklermiş.
Sınavımız dün yapılmıştı.
Onu tanıdığımdan beri başım dertten kurtulmuyor.
Büyüklerimizi sadece bayramlarda değil her zaman hatırlamalıyız.
Bir ilkbahar sabahı güneşle uyandın mı hiç?
Dedem koynunda yattıkça benimsin ey güzel toprak!
3. Durum (Nitelik) Zarfları: Fiillerin oluş, meydana geliş biçimini belirten zarflardır. Durum zarfını bulmak için fiile " nasıl, niçin, neden, ne türlü, ne gibi..." soruları sorularak bulunur.
Kalemi şöyle tutacaksın. Bunları boşuna anlatıyorsun.
Gönüllü asker gibi davranıyordu. Uzaklardan sadece seni görmek için geldim. Bıkmadan usanmadan yazıları inceledi. Yanıma usulca yaklaştı. Kapıyı açarak dışarıya çıktı.
4. Miktar (Nicelik, Azlık - Çokluk) Zarfları: Fiilleri, sıfatları, zarfları miktar ve sayı bakımından belirten zarflardır. Miktar zarfını bulmak için fiile, sıfata, zarfa " ne kadar" sorusu sorulur.
Hastanın yanında az oturulur.
Çok güzel bir akşam geçirdik.
Her zaman fazla konuşur.
Pek yavaş yürüyorsun.
Buradan daha rahat bir yer düşünemiyorum.
Miktar Zarflarında Anlam Dereceleri
1. Eşitlik Derecesi: iki kavramın herhangi bir özellik bakımından eş değerde olduğunu belirten miktar zarfıdır. Eşitlik derecesi kadar ve gibi kelimesiyle sağlanır. Sıfatların önünde bulunur.
Senin bugün cennet kadar güzel vatanın var.
İpek kadar yumuşak saçlara sahip.
Onun kadar alçak gönüllü biri görülmemiştir.
2. Üstünlük Derecesi: Karşılaştırılan iki kavramdan birinin daha üstün olduğunu belirten miktar zarfıdır. Üstünlük derecesi daha kelimesiyle sağlanır.
Bizden daha yorgun görünüyorlar. Kardeşimden daha uslu bir çocuk yoktur. Bunlardan daha anlaşılmaz şeylerdi.
3. En Üstünlük Derecesi: Benzerleri arasında en iyi, en üstün olanı belirtmeye yarayan miktar zarfıdır. En üstünlük derecesi en kelimesiyle sağlanır.
En yüksek dağa tırmanmaya hazırlanıyor. En sorumsuz kişi, sen olmalısın. En zorlu yolculuğumuz buydu.
5. Soru Zarfları: Fiilin olma, meydana gelme sebebini soran zarflara denir. Okulundan nasıl ayrıldın? Asansöre neden binmiyorsun? Bu çiçekleri niçin sulamadın? Bizim sokakta ne yapıyorlar?
Yapılarına Göre Zarflar
1. Basit Zarf: Hiçbir yapım eki almamış, hiçbir
isim veya fiilden türetilmemiş, kök hâlindeki zarf-
lardır.
az dün
akşam zor
henüz hiç
çok şimdi
pek yukarı
2. Türemiş Zarf: İsim, sıfat ve zarflara yapım eki eklenerek oluşturulan zarflardır.
yavaş-ça
usul-ca-cık
akşam-leyin
su-suz
dur-gun
korku-suz
ön-ce
erken-den
3. Birleşik Zarf: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları zarflara denir.
akşam + üstü başı + boş birden + bire öyle D o+ile böyle Q bu + ile nasıl D ne + asıl niçin D ne + için bu + gün
4. Kelime Öbeği Hâlinde Zarflar: İki veya daha fazla kelimenin öbek (grup) hâlinde yazılmasıy-la oluşan zarflardır.
bir gece
bir yaz akşamı
bu öğlen
bol bol
ağır ağır
ara sıra
çok iyi
pek fazla
arada sırada
çocuklar gibi
biraz daha
er geç
Zarf Çeşitleri
1. Yer - Yön Zarfları: Fiilin veya fiilimsinin yönünü belirten zarflardır. Yer - yön zarfını bulmak için fiile "nereye, hangi yöne, ne tarafa..." gibi sorular sorulur.
Zil çalınca aşağı inmişler. Biraz ileri gider misiniz? Onu görünce içeri girmedi. Kağıdını verenler dışarı çıksın.
2. Zaman Zarfları: Fiillerin olma, yapılma zamanlarını belirten zarflardır.
Zaman zarflarını bulmak için fiile " ne zaman, ne zamana kadar, ne kadar zaman..." gibi sorular sorulur.
Sinemaya daha geçen hafta gitmiştik.
Yola sabah çıkarsak Malatya'ya akşam olmadan önce varırız.
Akşam size geleceklermiş.
Sınavımız dün yapılmıştı.
Onu tanıdığımdan beri başım dertten kurtulmuyor.
Büyüklerimizi sadece bayramlarda değil her zaman hatırlamalıyız.
Bir ilkbahar sabahı güneşle uyandın mı hiç?
Dedem koynunda yattıkça benimsin ey güzel toprak!
3. Durum (Nitelik) Zarfları: Fiillerin oluş, meydana geliş biçimini belirten zarflardır. Durum zarfını bulmak için fiile " nasıl, niçin, neden, ne türlü, ne gibi..." soruları sorularak bulunur.
Kalemi şöyle tutacaksın. Bunları boşuna anlatıyorsun.
Gönüllü asker gibi davranıyordu. Uzaklardan sadece seni görmek için geldim. Bıkmadan usanmadan yazıları inceledi. Yanıma usulca yaklaştı. Kapıyı açarak dışarıya çıktı.
4. Miktar (Nicelik, Azlık - Çokluk) Zarfları: Fiilleri, sıfatları, zarfları miktar ve sayı bakımından belirten zarflardır. Miktar zarfını bulmak için fiile, sıfata, zarfa " ne kadar" sorusu sorulur.
Hastanın yanında az oturulur.
Çok güzel bir akşam geçirdik.
Her zaman fazla konuşur.
Pek yavaş yürüyorsun.
Buradan daha rahat bir yer düşünemiyorum.
Miktar Zarflarında Anlam Dereceleri
1. Eşitlik Derecesi: iki kavramın herhangi bir özellik bakımından eş değerde olduğunu belirten miktar zarfıdır. Eşitlik derecesi kadar ve gibi kelimesiyle sağlanır. Sıfatların önünde bulunur.
Senin bugün cennet kadar güzel vatanın var.
İpek kadar yumuşak saçlara sahip.
Onun kadar alçak gönüllü biri görülmemiştir.
2. Üstünlük Derecesi: Karşılaştırılan iki kavramdan birinin daha üstün olduğunu belirten miktar zarfıdır. Üstünlük derecesi daha kelimesiyle sağlanır.
Bizden daha yorgun görünüyorlar. Kardeşimden daha uslu bir çocuk yoktur. Bunlardan daha anlaşılmaz şeylerdi.
3. En Üstünlük Derecesi: Benzerleri arasında en iyi, en üstün olanı belirtmeye yarayan miktar zarfıdır. En üstünlük derecesi en kelimesiyle sağlanır.
En yüksek dağa tırmanmaya hazırlanıyor. En sorumsuz kişi, sen olmalısın. En zorlu yolculuğumuz buydu.
5. Soru Zarfları: Fiilin olma, meydana gelme sebebini soran zarflara denir. Okulundan nasıl ayrıldın? Asansöre neden binmiyorsun? Bu çiçekleri niçin sulamadın? Bizim sokakta ne yapıyorlar?
Yapılarına Göre Zarflar
1. Basit Zarf: Hiçbir yapım eki almamış, hiçbir
isim veya fiilden türetilmemiş, kök hâlindeki zarf-
lardır.
az dün
akşam zor
henüz hiç
çok şimdi
pek yukarı
2. Türemiş Zarf: İsim, sıfat ve zarflara yapım eki eklenerek oluşturulan zarflardır.
yavaş-ça
usul-ca-cık
akşam-leyin
su-suz
dur-gun
korku-suz
ön-ce
erken-den
3. Birleşik Zarf: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları zarflara denir.
akşam + üstü başı + boş birden + bire öyle D o+ile böyle Q bu + ile nasıl D ne + asıl niçin D ne + için bu + gün
4. Kelime Öbeği Hâlinde Zarflar: İki veya daha fazla kelimenin öbek (grup) hâlinde yazılmasıy-la oluşan zarflardır.
bir gece
bir yaz akşamı
bu öğlen
bol bol
ağır ağır
ara sıra
çok iyi
pek fazla
arada sırada
çocuklar gibi
biraz daha
er geç
Zamirler
ZAMİR (ADIL)İsim olmadıkları hâlde isimlerin yerine kullanılan kelimelere zamir denir. Zamirler isimlerin yerini tuttuğu için isim konumundadırlar. İsimlere gelen bütün ekler zamirlere de gelir.
Zamir Çeşitleri
1. Kişi (Şahıs) Zamiri: Kişi isimlerinin yerini tutan zamirlerdir.
ben sen o biz siz onlar
Sabah yatakları ben topladım.
Bu konuda senin de fikrini almak istiyorum.
Anahtar onda değilmiş.
Buraya bizden önce gelenler olmuş.
Toplantıyı size haber vermediler mi?
Doğumgünüme onları da çağıracağım.
2. Dönüşlülük Zamiri: Kişi zamirleri içinde de gösterebileceğimiz dönüşlülük zamiri kendi kelimesidir. İyelik eklerini alarak şahıs zamirlerinin yerine kullanılır. İsim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan olabilir. Eylemin etkisini artıran bir görevi de vardır.
Yemekleri kendim yaptım.
Kendini özlettirdin.
Mektubu kendisine vermemi söyledi.
Kendimizle gurur duyuyoruz.
Bu konuda kendinizden şüphe duymalısınız.
En iyisini kendileri bilir.
3. İşaret Zamiri: İşaret ederek isimlerin yerini tutan zamirlerdir.
bu şu o bunlar şunlar onlar
Kimseye bunu anlatmadım.
Şunu masanın üzerine bırakır mısın?
Onu saksıya dikelim.
Çantaya bunları da koyalım.
Şunları bulaşık makinasına yerleştirir misin?
Yerden onları toplayacak mı?
• öteki, beriki kelimeleri de işaret zamiri olarak kullanılır.
Ötekini almayı unutmayalım. Berikinin paslandığını gördüm.
• o kelimesi cümleye göre işaret sıfatı, işaret zamiri veya şahıs zamiri olarak görev almaktadır. Belirleyici unsur ismin yerine kullanılıp kullanılmamasıdır. İsmin yerine kullanılmışsa zamir, ismi işaret ediyorsa sıfattır.
Önemli işlere hep o çağrılıyor, (şahıs zamiri) O en çok sevdiğim gömleğimdi. (işaret zamiri) Bize o konuyu anlatmadılar, (işaret sıfatı)
4. Belgisiz Zamir: Ne olduğu, kim olduğu bilinmeyen isimlerin yerine kullanılan zamirlerdir.
Çoğu, benimle aynı fikirdeydi. Televizyonun sesini biri kapatsın. Bazıları uzun yolculuğu hiç sevmez. Kimi top oynuyor, kimi de salıncakta sallanıyordu.
Seni herkes tanıyor. Bu soruyu hiçbiri cevaplayamadı. Aldıklarımızın her biri değerliydi. Hepsi ilk elemeleri geçti.
5. Soru Zamiri: İsimlerin yerini soru yoluyla karşılayan zamirlerdir.
Merdivenlerden çıkan kim? Kutunun içinde ne var? Size gizli gizli neler anlattı? Çoraplardan hangisini istiyorsun? Portakallar kaça?
Yapılarına Göre Zamirler
1. Basit Zamir: Hiçbir yapım eki almamış, kök hâlindeki zamirlerdir.
ben o biri kim kaç ne şey falan çoğu şu bunlar siz
2. Birleşik Zamir: İki kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu zamirlerdir.
hiç + bir bir + azı bir + çoğu her + biri hiç + kimse bir + kaçı her + kes her + hangi biri
Zamir Çeşitleri
1. Kişi (Şahıs) Zamiri: Kişi isimlerinin yerini tutan zamirlerdir.
ben sen o biz siz onlar
Sabah yatakları ben topladım.
Bu konuda senin de fikrini almak istiyorum.
Anahtar onda değilmiş.
Buraya bizden önce gelenler olmuş.
Toplantıyı size haber vermediler mi?
Doğumgünüme onları da çağıracağım.
2. Dönüşlülük Zamiri: Kişi zamirleri içinde de gösterebileceğimiz dönüşlülük zamiri kendi kelimesidir. İyelik eklerini alarak şahıs zamirlerinin yerine kullanılır. İsim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan olabilir. Eylemin etkisini artıran bir görevi de vardır.
Yemekleri kendim yaptım.
Kendini özlettirdin.
Mektubu kendisine vermemi söyledi.
Kendimizle gurur duyuyoruz.
Bu konuda kendinizden şüphe duymalısınız.
En iyisini kendileri bilir.
3. İşaret Zamiri: İşaret ederek isimlerin yerini tutan zamirlerdir.
bu şu o bunlar şunlar onlar
Kimseye bunu anlatmadım.
Şunu masanın üzerine bırakır mısın?
Onu saksıya dikelim.
Çantaya bunları da koyalım.
Şunları bulaşık makinasına yerleştirir misin?
Yerden onları toplayacak mı?
• öteki, beriki kelimeleri de işaret zamiri olarak kullanılır.
Ötekini almayı unutmayalım. Berikinin paslandığını gördüm.
• o kelimesi cümleye göre işaret sıfatı, işaret zamiri veya şahıs zamiri olarak görev almaktadır. Belirleyici unsur ismin yerine kullanılıp kullanılmamasıdır. İsmin yerine kullanılmışsa zamir, ismi işaret ediyorsa sıfattır.
Önemli işlere hep o çağrılıyor, (şahıs zamiri) O en çok sevdiğim gömleğimdi. (işaret zamiri) Bize o konuyu anlatmadılar, (işaret sıfatı)
4. Belgisiz Zamir: Ne olduğu, kim olduğu bilinmeyen isimlerin yerine kullanılan zamirlerdir.
Çoğu, benimle aynı fikirdeydi. Televizyonun sesini biri kapatsın. Bazıları uzun yolculuğu hiç sevmez. Kimi top oynuyor, kimi de salıncakta sallanıyordu.
Seni herkes tanıyor. Bu soruyu hiçbiri cevaplayamadı. Aldıklarımızın her biri değerliydi. Hepsi ilk elemeleri geçti.
5. Soru Zamiri: İsimlerin yerini soru yoluyla karşılayan zamirlerdir.
Merdivenlerden çıkan kim? Kutunun içinde ne var? Size gizli gizli neler anlattı? Çoraplardan hangisini istiyorsun? Portakallar kaça?
Yapılarına Göre Zamirler
1. Basit Zamir: Hiçbir yapım eki almamış, kök hâlindeki zamirlerdir.
ben o biri kim kaç ne şey falan çoğu şu bunlar siz
2. Birleşik Zamir: İki kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu zamirlerdir.
hiç + bir bir + azı bir + çoğu her + biri hiç + kimse bir + kaçı her + kes her + hangi biri
Sıfatlar
SIFATVarlıkların özelliklerini belirten, onları belirsiz şekilde tanıtan, soran ya da sayılarını bildiren kelimelere sıfat denir. Sıfatlar genellikle isimlerle birlikte kullanılır. İsimlerden önce gelerek onlarla birlikte sıfat tamlaması oluşturur. Sıfatlar çekim eklerini almaz, çekim eki alan sıfatlara adlaşmış sıfat denir:
Küçük camı kırdı. (Sıfat)
Küçükler, oyun oynuyorlar. (Adlaşmış sıfat)
yeşil gömlek bütün evler bozulan oyuncaklar
Sıfat Tamlaması (Sıfat + İsim)hangi yol dört yumurta yürüyen oyuncaklar görgüsüz insanlar
Sıfat Çeşitleri
1. Niteleme SıfatlarıVarlıkların şeklini, durumunu, rengini, nasıl olduklarını belirten sıfatlara denir. İsimlere "nasıl?" sorusu sorularak bulunur.
mavi gök uzun koridor yalnız adam
korkusuz asker yapışkan çocuk iyi insan
lezzetli yemek sarı saçlar
2. Belirtme SıfatlarıBu sıfatlar dört bölümde incelenir.
a. İşaret Sıfatları: isimleri, yerine ve uzaklığına göre belirten, işaret eden sıfatlara denir. İşaret sıfatları bu, şu, o'dur. Bu sıfatların dışında işaret sıfatı olarak beriki, öteki gibi kelimeler de kullanılır.
bu şehir şu ev
o öğrenci öteki daire
beriki ağaç
b. Sayı Sıfatları
• Asıl Sayı Sıfatı: İsimlerin sayılarını gösteren sıfatlardır. Bu sıfatlar tam sayılı anlatımlardır, iki kavun on beş kitap otuz altı kişi yüz elli yarışmacı
• Sıra Sayı Sıfatı: isimlerin sırasını, derecesini bildiren sıfatlardır, "ilk" ve "son
birinci sıra dokuzuncu sayfa
son imparator ilk yarış
altıncı çocuk kırkıncı kasaba
yüzüncü müşteri
• Üleştirme (Paylaştırma) Sayı Sıfatı: İlgili olduğu ismi sayı bakımından bölme, ayıma, eşitleme .paylaştırma yönünden belirten sıfatlardır. Paylaştırma sayı sıfatı yapan ek -ar; -şar ekleridir.
beşer ayva yedişer fındık onar kişi birer hasta
• Kesir Sayı Sıfatı: isimlerin bütününe göre eşit parçalarını belirten sıfatlardır.
yarım saat çeyrek ekmek
onda altı pasta iki buçuk ay beşte bir hisse yüzde yüz oylama
c. Belgisiz Sıfat: İsimlerin rengini, durumunu,
şeklini, sayısını açıkça belli etmeyen, isimleri belir-
siz bir şekilde anlatan sıfatlardır.
her akşam birkaç soru
hiçbir söz bir parça
herhangi bir yer bazı dergiler
biraz korku
d. Soru Sıfatı: İsimleri sorarak belirten sıfatlardır,
hangi oda kaçıncı raf
kaçar elma kaç kişi
ne vakit nasıl iş
neredeki örtü
Sıfatların Pekiştirilmesiİsimlerin başına gelen sıfatların anlamını güçlendirmek ve pekiştirmek amacıyla bazı ek veya tekrarlarla sıfatın güçlendirilmesine pekiştirme denir. Pekiştirme şu yollarla yapılır:
a. m, p, r, s sesleriyle: Sıfatın ilk hecesindeki ünlüye kadar olan kısım alınır, m, p, r, s seslerinden uygun olan biri eklenip sıfatın başına ilave edilerek yapılır.
mas-mavi gökyüzü yem-yeşil örtü kap-kara bir gece ter-temiz ev sap-a-sağlam diş sım-sıcak yatak
b. İkileme (tekrar) Yöntemiyle: Bazı sıfatlar art arda tekrar edilerek pekiştirme görevini üstlenirler.
uzun uzun kavaklar siyah siyah gözler iri iri adamlar güçlü güçlü işçiler kısa kısa yazılar yorgun yorgun yüzler
c. "mi" soru edatıyla: Tekrar edilen sıfatların arasına "mi" soru edatı eklenerek yapılır.
soğuk mu soğuk bir kış kısa mı kısa bir etek güzel mi güzel bir kız yaşlı mı yaşlı bir adam
Sıfatlarda Küçültme
Sıfatlar sonuna -ce, -çe, -cık, -çık, -msı, -mtı-
rak eklerinden birini alarak anlamlarında daralma, küçülme sağlar.
büyük-çe bir taş
kısa-cık yelek
sarı-msı yüz
mavi-mtırak bir renk
uzun-ca bir mektup
Sıfatların AdlaşmasıNiteleme sıfatlarıyla kurulan bazı sıfat tamlamalarında kimi zaman isim düşer ve ismin görevini
sıfat üstlenir. İsmin yerine de geçen bu durumdaki sıfatlara adlaşmış sıfat denir.
Yaşlı insanlara saygılı olun. □ Yaşlılara saygılı olun.
Çalışkan öğrenciyi severim. □ Çalışkanı severim. Suçlu adamı götürdüler. 0 Suçluyu götürdüler.
Yapılarına Göre Sıfatlar
1. Basit Sıfat: Hiçbir yapım eki almamış, kök hâlindeki sıfatlardır.
Yeni gözlüklerini takmış.
Tiyatroya ûç biletim var.
Şimdiye kadar kaç kitap inceledin.
Odadaki her eşyanın yerini değiştirdik.
Bu evde oturuyorlar.
2. Türemiş Sıfat: Bir isim veya fiile yapım eki getirilerek oluşturulan sıfatlardır.
Etrafa suçlu gözlerle bakıyor, (suç-lu) Yorgun haliyle çok komik görünüyordu, (yor-gun) Sulu şakalar yapmaktan vazgeç, (su-lu) Bencil davranışlarından dolayı arkadaşlarını kaybettin, (ben-cil)
Dün izlediğimiz film, korkunç bir filmdi, (kork-unç)
3. Birleşik Sıfat: İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu sıfatlardır.
Çok canayakın biriydi. Ağaçtan birkaç elma daha toplayalım. Hiçbir arkadaşım aramadı. Karayağız bir delikanlıydı. Ev sahibimiz kadar hoşgörülü bir insan tanımadım.
4. Kelime Grubu Hâlindeki Sıfatlar: İki veya daha fazla kelimenin bir öbek oluşturarak bir araya gelmesiyle meydana gelen sıfatlardır.
Sarı işlemeli ceketten ben de istiyorum. Birbirimize uzun uzun şiirler okuduk. Yakası kirli, yamalı bir gömlekle karşımda oturuyordu.
Mermer zeminli çarşısıyla ünlüydü burası.
Küçük camı kırdı. (Sıfat)
Küçükler, oyun oynuyorlar. (Adlaşmış sıfat)
yeşil gömlek bütün evler bozulan oyuncaklar
Sıfat Tamlaması (Sıfat + İsim)hangi yol dört yumurta yürüyen oyuncaklar görgüsüz insanlar
Sıfat Çeşitleri
1. Niteleme SıfatlarıVarlıkların şeklini, durumunu, rengini, nasıl olduklarını belirten sıfatlara denir. İsimlere "nasıl?" sorusu sorularak bulunur.
mavi gök uzun koridor yalnız adam
korkusuz asker yapışkan çocuk iyi insan
lezzetli yemek sarı saçlar
2. Belirtme SıfatlarıBu sıfatlar dört bölümde incelenir.
a. İşaret Sıfatları: isimleri, yerine ve uzaklığına göre belirten, işaret eden sıfatlara denir. İşaret sıfatları bu, şu, o'dur. Bu sıfatların dışında işaret sıfatı olarak beriki, öteki gibi kelimeler de kullanılır.
bu şehir şu ev
o öğrenci öteki daire
beriki ağaç
b. Sayı Sıfatları
• Asıl Sayı Sıfatı: İsimlerin sayılarını gösteren sıfatlardır. Bu sıfatlar tam sayılı anlatımlardır, iki kavun on beş kitap otuz altı kişi yüz elli yarışmacı
• Sıra Sayı Sıfatı: isimlerin sırasını, derecesini bildiren sıfatlardır, "ilk" ve "son
birinci sıra dokuzuncu sayfa
son imparator ilk yarış
altıncı çocuk kırkıncı kasaba
yüzüncü müşteri
• Üleştirme (Paylaştırma) Sayı Sıfatı: İlgili olduğu ismi sayı bakımından bölme, ayıma, eşitleme .paylaştırma yönünden belirten sıfatlardır. Paylaştırma sayı sıfatı yapan ek -ar; -şar ekleridir.
beşer ayva yedişer fındık onar kişi birer hasta
• Kesir Sayı Sıfatı: isimlerin bütününe göre eşit parçalarını belirten sıfatlardır.
yarım saat çeyrek ekmek
onda altı pasta iki buçuk ay beşte bir hisse yüzde yüz oylama
c. Belgisiz Sıfat: İsimlerin rengini, durumunu,
şeklini, sayısını açıkça belli etmeyen, isimleri belir-
siz bir şekilde anlatan sıfatlardır.
her akşam birkaç soru
hiçbir söz bir parça
herhangi bir yer bazı dergiler
biraz korku
d. Soru Sıfatı: İsimleri sorarak belirten sıfatlardır,
hangi oda kaçıncı raf
kaçar elma kaç kişi
ne vakit nasıl iş
neredeki örtü
Sıfatların Pekiştirilmesiİsimlerin başına gelen sıfatların anlamını güçlendirmek ve pekiştirmek amacıyla bazı ek veya tekrarlarla sıfatın güçlendirilmesine pekiştirme denir. Pekiştirme şu yollarla yapılır:
a. m, p, r, s sesleriyle: Sıfatın ilk hecesindeki ünlüye kadar olan kısım alınır, m, p, r, s seslerinden uygun olan biri eklenip sıfatın başına ilave edilerek yapılır.
mas-mavi gökyüzü yem-yeşil örtü kap-kara bir gece ter-temiz ev sap-a-sağlam diş sım-sıcak yatak
b. İkileme (tekrar) Yöntemiyle: Bazı sıfatlar art arda tekrar edilerek pekiştirme görevini üstlenirler.
uzun uzun kavaklar siyah siyah gözler iri iri adamlar güçlü güçlü işçiler kısa kısa yazılar yorgun yorgun yüzler
c. "mi" soru edatıyla: Tekrar edilen sıfatların arasına "mi" soru edatı eklenerek yapılır.
soğuk mu soğuk bir kış kısa mı kısa bir etek güzel mi güzel bir kız yaşlı mı yaşlı bir adam
Sıfatlarda Küçültme
Sıfatlar sonuna -ce, -çe, -cık, -çık, -msı, -mtı-
rak eklerinden birini alarak anlamlarında daralma, küçülme sağlar.
büyük-çe bir taş
kısa-cık yelek
sarı-msı yüz
mavi-mtırak bir renk
uzun-ca bir mektup
Sıfatların AdlaşmasıNiteleme sıfatlarıyla kurulan bazı sıfat tamlamalarında kimi zaman isim düşer ve ismin görevini
sıfat üstlenir. İsmin yerine de geçen bu durumdaki sıfatlara adlaşmış sıfat denir.
Yaşlı insanlara saygılı olun. □ Yaşlılara saygılı olun.
Çalışkan öğrenciyi severim. □ Çalışkanı severim. Suçlu adamı götürdüler. 0 Suçluyu götürdüler.
Yapılarına Göre Sıfatlar
1. Basit Sıfat: Hiçbir yapım eki almamış, kök hâlindeki sıfatlardır.
Yeni gözlüklerini takmış.
Tiyatroya ûç biletim var.
Şimdiye kadar kaç kitap inceledin.
Odadaki her eşyanın yerini değiştirdik.
Bu evde oturuyorlar.
2. Türemiş Sıfat: Bir isim veya fiile yapım eki getirilerek oluşturulan sıfatlardır.
Etrafa suçlu gözlerle bakıyor, (suç-lu) Yorgun haliyle çok komik görünüyordu, (yor-gun) Sulu şakalar yapmaktan vazgeç, (su-lu) Bencil davranışlarından dolayı arkadaşlarını kaybettin, (ben-cil)
Dün izlediğimiz film, korkunç bir filmdi, (kork-unç)
3. Birleşik Sıfat: İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu sıfatlardır.
Çok canayakın biriydi. Ağaçtan birkaç elma daha toplayalım. Hiçbir arkadaşım aramadı. Karayağız bir delikanlıydı. Ev sahibimiz kadar hoşgörülü bir insan tanımadım.
4. Kelime Grubu Hâlindeki Sıfatlar: İki veya daha fazla kelimenin bir öbek oluşturarak bir araya gelmesiyle meydana gelen sıfatlardır.
Sarı işlemeli ceketten ben de istiyorum. Birbirimize uzun uzun şiirler okuduk. Yakası kirli, yamalı bir gömlekle karşımda oturuyordu.
Mermer zeminli çarşısıyla ünlüydü burası.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)